Cộng VAT vào giá rất dễ: nhân với thuế suất rồi cộng thêm. Tách VAT khỏi giá đã gồm thuế trông như làm ngược lại phép tính đó, và lỗi xảy ra chính ở đây. Nếu hóa đơn ghi 1.100.000 đồng đã gồm 10% VAT, tiền thuế không phải 10% của 1.100.000. Nó là 100.000 đồng, tức 10/110 của giá. Lấy 10% sẽ ra 110.000, dư 10.000 đồng. Bài này giải thích vì sao, đưa ra công thức đúng cho mọi thuế suất và nói về chuyện làm tròn trên hóa đơn thật. Mọi con số được tính bằng công cụ tính VAT, vốn dùng số học số nguyên chính xác.
Cộng VAT: phép nhân
Thuế suất áp lên giá chưa có VAT. Vì vậy:
VAT = giá chưa thuế × thuế suất
giá gồm thuế = giá chưa thuế + VAT = giá chưa thuế × (1 + thuế suất)Với 10%, giá chưa thuế 1.000.000 có 100.000 tiền thuế, giá gồm thuế 1.100.000. Với 19%, giá 19,99 có 3,7981 tiền thuế, làm tròn 3,80, giá gồm thuế 23,79.
Tách VAT: phép chia
Khi bắt đầu từ giá gồm thuế, ta biết giá gồm thuế = giá chưa thuế × (1 + thuế suất), nên muốn về giá chưa thuế thì phải chia:
giá chưa thuế = giá gồm thuế ÷ (1 + thuế suất)
VAT = giá gồm thuế × thuế suất ÷ (1 + thuế suất)Phần thuế trong giá gồm thuế bằng thuế suất chia cho 100 cộng thuế suất:
| Thuế suất | Phần VAT trong giá gồm thuế | Tính ra phần trăm |
|---|---|---|
| 5% | 5/105 | 4,76% |
| 8% | 8/108 | 7,41% |
| 10% | 10/110 | 9,09% |
| 20% | 20/120 = 1/6 | 16,67% |
| 27% | 27/127 | 21,26% |
Ví dụ cụ thể:
- 1.100.000 đồng, thuế 10%: giá chưa thuế 1.100.000 ÷ 1,1 = 1.000.000, VAT 100.000. Lấy 10% giá gồm thuế ra 110.000.
- 1.080.000 đồng, thuế 8%: giá chưa thuế 1.000.000, VAT 80.000. Lấy 8% giá gồm thuế ra 86.400.
- 120,00 với thuế 20%: giá chưa thuế 100,00, VAT 20,00. Lấy 20% ra 24,00, dư 4,00.
- 1.270.000 với thuế 27% (mức thông thường của Hungary): giá chưa thuế 1.000.000, VAT 270.000; 27% giá gồm thuế là 342.900.
Phần dư khi tính tắt luôn bằng thuế suất nhân với chính tiền thuế: ở mức 10% là dư 10% tiền thuế, ở mức 20% là dư 20%. Thuế suất càng cao thì lỗi càng lớn, nên với hàng 5% lỗi dễ lọt qua, còn với 20% thì lộ rõ.
Vì sao phần trăm không đối xứng
Phần trăm luôn là "phần trăm của" một số nào đó. VAT là 10% của giá chưa thuế, nên nó chiếm tỷ lệ nhỏ hơn trong giá gồm thuế lớn hơn. Chuyện tương tự xảy ra với giảm giá: tăng 10% rồi giảm 10% không về lại giá ban đầu, vì lần giảm tính trên số lớn hơn. Công cụ tính phần trăm cho bạn thử với bất kỳ số nào.
Làm tròn: một lần trên tổng hay từng dòng
Tiền có đơn vị nhỏ nhất (đồng, hay xu với USD), nên số thuế nào cũng phải làm tròn. Công cụ làm tròn nửa lên, một lần:
- khi cộng thuế, làm tròn tiền VAT, rồi giá gồm thuế = giá chưa thuế + VAT;
- khi tách thuế, làm tròn giá chưa thuế, rồi VAT = giá gồm thuế − giá chưa thuế.
Nhờ vậy ba con số luôn cộng khớp. Ví dụ 50.000 đồng gồm 8% VAT: giá chưa thuế 46.296,30, làm tròn 46.296, tiền thuế 3.704. Hay 99,99 gồm 20% VAT: giá chưa thuế 83,325, làm tròn 83,33, tiền thuế 16,66.
Hóa đơn thường làm tròn từng dòng. Ba dòng 33,33 chưa thuế với thuế 20%, mỗi dòng 6,67 tiền thuế, tổng 20,01; còn 20% của tổng 99,99 là 20,00. Không cách nào sai, đó là hai quy ước làm tròn và chênh lệch chỉ một, hai đơn vị. Nếu phần mềm kế toán lệch với công cụ vài đồng, hãy xem phần mềm làm tròn theo cách nào trước khi đi tìm lỗi lớn hơn.
Những lỗi hay gặp
- Lấy giá gồm thuế nhân thuế suất. Chính là bẫy 10/110 ở trên. Hãy chia cho 1,1.
- Đổi thuế suất bằng cách trừ phần chênh trên giá gồm thuế. Khi nhiều mặt hàng chuyển từ 10% sang 8%, giá 1.100.000 (gồm 10%) không thành 1.100.000 × 0,98 = 1.078.000. Giá chưa thuế vẫn là 1.000.000, nên với 8% giá gồm thuế là 1.080.000.
- Cộng thuế vào giá đã gồm thuế. Cộng 10% vào 1.100.000 ra 1.210.000, tức tính thuế hai lần.
- Trộn giá chưa thuế và đã gồm thuế trong cùng bảng tính. Ghi rõ "chưa VAT" hay "gồm VAT" ở từng cột; phần lớn lỗi bắt đầu từ một cột không ai nhớ ý nghĩa.
- Dùng mức giảm đã hết hạn hoặc không áp dụng cho mặt hàng của mình. Xem phần dưới.
Thuế suất trong công cụ (cập nhật 13/10/2026)
Việt Nam. Thuế suất thông thường là 10%, mức 5% cho nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu được liệt kê, 0% cho hàng xuất khẩu. Nghị quyết 204/2025/QH15 và Nghị định 174/2025/NĐ-CP giảm mức 10% xuống 8% cho nhiều hàng hóa, dịch vụ từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026. Các nhóm bị loại trừ gồm viễn thông, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, bất động sản, sản phẩm kim loại, khai khoáng và hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt; danh mục chi tiết nằm trong các phụ lục của nghị định. Nếu bạn báo giá cho năm 2027, hãy kiểm tra xem chính sách giảm có được gia hạn hay không.
Anh. 20% thông thường, 5% ưu đãi (ví dụ năng lượng sinh hoạt), 0% cho một số mặt hàng.
Ví dụ ở EU. Đức 19%, Pháp 20%, Ireland 23%, Hungary 27% (cao nhất EU). Nước nào cũng có thêm các mức ưu đãi cho một số mặt hàng.
Các mức này lấy từ các bản tổng hợp công khai, kiểm tra vào ngày nêu trên. Khi xuất hóa đơn hay kê khai thuế, hãy đối chiếu với cơ quan thuế hoặc kế toán.
Dùng công cụ
Mở công cụ tính VAT, chọn Cộng VAT hoặc Tách VAT, nhập giá, chọn mức có sẵn hoặc tự gõ thuế suất (tối đa bốn chữ số thập phân), và chọn loại tiền. Khi tách thuế, công cụ hiện luôn con số tính sai và mức chênh, giúp bạn soát bảng tính nhanh. Nếu bạn làm việc với lương thay vì giá, công cụ tính lương gross sang net và bài cách tính lương gross sang net năm 2026 làm điều tương tự cho bảng lương.